Editorial
Xochitajtolis tein naui mesti/ Poema de abril – Eugenio Valle Molina
Xochitajtolis tein naui mesti
nikaxkatilia noteiskaltijkauj José Eleuterio
Keman nopaj matamis itekiuj
kimachilis in tiotakmej kemeskia yekin tachipaujmej
ika mixkiauit tein Cuetzalan
in tonaltsin tein monextia naui mesti kiyolpaktis
uan kikakis nekuikatilis tein kuitatojtokmej
itech imaxiujyo pajpata
Keman nopaj matamis itekiuj
se yemanik ejekat kisejseuis iajkoluan
uan sepa kikakis
keniuj tsilini iteposmanamik keman moteloua
iuan imay xokokouit tein uayik
Keman nopaj matamis itekiuj
kisas kualkantsin
kitokatiuj okseki kajfenkonemej
uan moseuijtos kichias
in chichiltik tixochit
keman sepa taonkaltis
Keman nopaj matamis itekiuj
paxialotiuj kampa chikome tonalika tanamakaj
uan axa
moseuijtos itech se ikpal
tanemilis itech takochitalis tein kipoloj
kampa ojtokak nochi in xiujmej
Uan ijkuak yolpakis
uan se ueuetskalis kinextis
uejka tein ueyialtepet kampa tasematia
keman tonal uan youal
mouikaya kampa nochipa tekitia
Poema de abril
a mi padre José Eleuterio
Cuando mi padre se jubile,
para él serán las tardes recién lavadas
por la llovizna de Cuetzalan,
el sol de abril avivará sus ilusiones
y escuchará cantar a las primaveras
sobre las hojas de los plátanos.
Cuando mi padre se jubile,
un apacible viento acariciará sus hombros
y volverá a escuchar
el sonido rotundo de su machete estallando
contra las ramas secas del naranjo.
Cuando mi padre se jubile,
saldrá muy temprano
a sembrar otros cafetos
y descansará esperando
el relámpago rojo
en la próxima cosecha.
Cuando mi padre se jubile,
irá a pasear a la plaza del domingo
y, tal vez,
sentado en una banca,
pensará en los sueños que perdió
en cada brecha de los años.
Sólo entonces, estará contento,
una sonrisa se posará en su rostro
lejos de la ciudad que tanto lo aburría
cuando de día o de noche
iba a su trabajo cotidiano.
PIPITSKANIMEJ
GOLONDRINAS
Tsikitsitsin xochitajtol mejikamaseualtajtol uan koyotajtol
Breversos en náhuatl y en español
Eugenio Valle Molina
Ediciones del Lirio Primera edición 2025